Οι ανατολικογερμανοί: Γκέοργκ Μπάζελιτς – ο πρωτοπόρος της νεο-εξπρεσιονιστικής ζωγραφικής
Δημιουργούμε μια σειρά τεσσάρων ιστοριών αφιερωμένων στους ισάριθμους σύγχρονους Γερμανούς δασκάλους της Τέχνης – Gerhard Richter, Georg Baselitz, Anselm Kiefer και Sigmar Polke, όλοι από την πρώην Ανατολική Γερμανία – με τεράστια διεθνή καριέρα και επιρροή.
Γεννήθηκε ως Xανς-Γκέοργκ Κερν, στις 23/1/1938 στο Deutschbaselitz της Σαξονίας. Η οικογένειά του ζούσε σε ένα διαμέρισμα πάνω από το σχολείο όπου δίδασκε ο πατέρας του και το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οταν αυτό καταστράφηκε κατά τη διάρκεια των μαχών με τους Ρώσους η οικογένεια βρήκε καταφύγιο στα κελάρια του. Οταν τελείωσαν οι βομβαρδισμοί, η μητέρα του ξεκίνησε μαζί με άλλες οικογένειες προς τη Βαυαρία, στην οποία είχαν εγκατασταθεί οι συμμαχικές δυνάμεις των Αμερικανών. Ο Μπάζελιτς όταν περιγράφει τα παιδικά του χρόνια δεν παραλείπει ν’ αναφερθεί στην ισοπεδωμένη από τους βομβαρδισμούς Δρέσδη, που αντίκρισε ως παιδί, στη βαριά μυρωδιά και την ασχήμια της κατεστραμμένης πόλης.
O πίνακας Elke I, σε δημοπρασία από τον οίκο Christie’s, 2020
Zero Dom, γλυπτό του Georg Baselitz που εκτέθηκε μπροστά από το Insitut de France στο Παρίσι, 2021
Το 1950 η οικογένεια μετακόμισε στο Κάμενς. Στην εφηβεία ξεκίνησε να ζωγραφίζει πορτρέτα, θρησκευτικά θέματα, νεκρές φύσεις και τοπία εμπνευσμένος από τους καλλιτέχνες της Νέας Αντικειμενικότητας. Ο όρος «Neue Sachlichkeit» δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ‘20 για να περιγράψει το κίνημα που ξεκίνησε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που μετά από μια περίοδο μεγάλων ελπίδων, κυριάρχησε ένα αίσθημα παραίτησης και κυνισμού.
Το 1955 υπέβαλε αίτηση να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών της Δρέσδης και απορρίφθηκε, αλλά την επόμενη χρονιά γράφτηκε επιτυχώς στο Πανεπιστήμιο Καλών Τεχνών του Ανατολικού Βερολίνου. Εκεί είχε καθηγητές τους Βάλτερ Βόμακα και Χέρμπερτ Μπέρενς-Χάνγκλερ και έγινε φίλος με τους Πέτερ Γκραφ και Ραλφ Βίνκλερ. Ωστόσο μετά από δύο εξάμηνα αποβλήθηκε, διότι δεν συμμορφώθηκε με τα σοσιαλιστικά ιδεώδη της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας κι έτσι συνέχισε τις σπουδές του στο Δυτικό Βερολίνο. Το 1961 παρακολούθησε το εργαστήριο του Χαν Τριέρ και ολοκλήρωσε τις σπουδές του το επόμενο έτος. Τα μαθήματα του Τριέρ τα περιγράφει ως ένα δημιουργικό περιβάλλον που κυριαρχούσε από τον Τακισμό και την Art Informel. Εκεί έδειξε ενδιαφέρον για το έργο των Μάλεβιτς, Καντίνσκι και Νάι.
Μπροστά από το έργο του “Οberon”, 1964
Χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο Baselitz το 1958, ως φόρο τιμής στην πατρίδα του. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δημιούργησε μια σειρά από φανταστικά πορτρέτα, όπως το “Uncle Bernard” και το “Rayski Head”. Η σειρά επικεντρώθηκε στη Γερμανική ταυτότητα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με πηγή έμπνευσης τους στρατιώτες που έμεναν στο σπίτι του. Τα έργα αποτελούνταν από παχιές, ρευστές πινελιές, με τους εικονιζόμενους να εμφανίζονται περισσότερο σαν καρικατούρες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου παντρεύτηκε την σύζυγό του Ελκε, η οποία έφερε στον κόσμο τον γιο τους, τον Ντάνιελ.
The Big Night Down The Drain
Τη δεκαετία του ‘60 επικεντρώθηκε σε ζωγραφικά και ξυλογραφίες, με ήρωες, επαναστάτες και βοσκούς. Ενδιαφέρθηκε όλο και περισσότερο για την αναμόρφωση, τη διαστροφή ή την παράσταση μιας αλλοιωμένης ή τερατώδους εικόνας. Με τον Σένεμπεκ έγραψε τα “Πανδαιμονικά Μανιφέστα” (1960-62), ένα βίαιο και σοκαριστικό μανιφέστο, που εκφράζει την απογοήτευσή τους για τη Μεταπολεμική Γερμανία. Στην πρώτη του ατομική έκθεση το 1963, τα έργα του “Der Nackte Mann” και το “Die grobe Nacht im Eimer” (The Big Night Down The Drain) θεωρήθηκαν αμφιλεγόμενα και κατασχέθηκαν από την Εισαγγελία ως άσεμνα. Του επεστράφησαν μετά από πολύχρονες δίκες.
The Great Friends, 1965
With Red Flag, 1965
Der Wald auf dem Kopf
Τη σειρά “Helden” ή “Neue Typen” τη ξεκίνησε το 1965, όπου οι ήρωές του ήταν ζωγραφισμένοι με παχύ παστέλ. Πρόκειται για έργα που απεικονίζουν μορφές να στέκονται σε τοπία, προκαλώντας τα συναισθήματα του θεατήμ μιας και αναφέρονται σε γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας. Συνέχισε την έρευνά του προσπαθώντας να απελευθερώσει τη φόρμα από τη μορφή κι έτσι δημιούργησε το πρώτο ανεστραμμένο έργο ζωγραφικής με τίτλο “Der Wald auf dem Kopf” το 1969. Αυτή η ριζοσπαστική προσέγγιση αμφισβητεί τη δυνατότητα να ερμηνεύσουμε την εικόνα, θέτοντας στον θεατή το ερώτημα αν βλέπει μια αφαιρετική έκφραση ή ένα συμβατικό τοπίο αναστραμμένο. Αυτό υποδηλώνει την αγωνία του καλλιτέχνη να εξελιχθεί, ξεπερνώντας τη χειρονομιακή αφαίρεση και τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό.
Μετακόμισε στο Ντέρνεμπουργκ το 1975 και εργάστηκε ως καθηγητής στις Σχολές Καλών Τεχνών της Καρλσρούης και του Δυτικού Βερολίνου, ενώ κεντρικός άξονας της δουλειάς του ήταν η ζωγραφική ως μεταπολεμικός Γερμανός καλλιτέχνης. Το 1979 χρονιά-ορόσημο, δημιούργησε μνημειακά ξύλινα γλυπτά. Χονδροειδή, ισχυρά και ακατέργαστα με επιφάνεια ξεφλουδισμένη, γρατζουνισμένη και ανομοιόμορφη, προσθέτοντας στην εμφάνισή τους την αίσθηση ακατέργαστης τεχνικής. Η φήμη του ως καλλιτέχνης παγιώθηκε όταν εκπροσώπησε τη Γερμανία στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1980.
Female nude on a kitchen chair, 1979
Από τη δεκαετία του ’80 κι έπειτα, το έργο του απέκτησε ακόμα μεγαλύτερη πυκνότητα, χρησιμοποιώντας ένα ευρύ φάσμα από ιστορικές αναφορές συμπεριλαμβανομένων των έργων των Μουνκ και Νόλντε. Τα ζωγραφικά που παρήγαγε από το 1990-2010 ήταν μια ακόμα αλλαγή στο έργο του, εκφράζοντας μια πιο γραμμική και αφηρημένη προσέγγιση στο ανθρώπινο σχήμα. Στη σειρά «Remix» του 2006 επανεξετάζει την εικονογραφία των παλαιότερων έργων του και κάνει αναφορά στη σημασία της ζωγραφικής, ξαναχρησιμοποιώντας τα ίδια θέματα, ενσωματώνοντας όμως διακριτικές αναφορές στην ιστορία της τέχνης. Γι΄ αυτή την αυτοαναφορικότητα, αναφέρει: “Συνέχισα να βυθίζομαι μέσα μου και ό,τι κάνω το ανασύρω από το εσωτερικό μου’’.
“The Shepherd” από την σειρά Remix
Από το 2014 κι έπειτα δημιούργησε έναν κύκλο έργων που επικεντρώνονται στο εύθραυστο σώμα του. Η έμπνευση γι΄ αυτό το αχνό σκίασμα απορρέει από ένα όνειρο που τον ταλαιπωρούσε τα τελευταία χρόνια. Ενα ακόμη στοιχείο εισέρχεται στον ζωγραφικό του κόσμο την Ανοιξη του 2020, το νάιλον καλσόν. Πηγή έμπνευσης γι΄ αυτά τα έργα είναι ο καλλιτέχνης του Dada, Σβίττερς αλλά και τα φωτομοντάζ της Χάνα Χοχ.
Yellow Song, 2013, χάλκινο γλυπτό του καλλιτέχνη
Με αφορμή τα 85α γενέθλιά του, μία σειρά από εκθέσεις οργανώνονται σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην πιο σημαντική από αυτές, στο Kunsthistorisches Museum της Βιέννης, τον προσκάλεσαν σε έκθεση με τίτλο «Nackte Meister», όπου έχει μια οπτική συνομιλία με Αναγεννησιακούς καλλιτέχνες όπως οι Τιτσιάνο, Ρούμπενς, Χανς Μπάλντουνγκ Γκριν, Κορρέτζο, Λούκας Κράναχ, Αλμπρεχτ Αλτντορφερ, καθώς και με τους μανιερίστες της αυλής του αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄. Τα 73 ζωγραφικά έργα και τα δύο γλυπτά της περιόδου 1972- 2022 τα επέλεξε ο ίδιος παρουσιάζοντάς τα μαζί με σαράντα έργα από τη συλλογή του μουσείου.
Credits: Getty Images / Ideal image, Kunsthistorisches Museum Wien
ΠΗΓΗ NEWMONEY
