Ουώλτ Ουίτμαν | Πολλοί ερμήνευσαν αυτή την ποίηση σαν μια προφητεία της καινούργιας εποχής της ανθρωπότητας, του αμερικανισμού, της δημοκρατίας των μαζών
Στις πρώτες δυο δεκαετηρίδες του περασμένου αιώνα, ένας από τους δραστηριότερους πρωτεργάτες του ποιητικού εξπρεσιονισμού στην Αμερική υπήρξε ο Ουώλτ Ουίτμαν (1819-1892). Δημοσιεύοντας την ποιητική του συλλογή “Φύλλα Χλόης”, όπου ο γλωσσικός ρυθμός καθορίζει τον παλμό του κάθε στίχου κι όχι η ομοιοκαταληξία, διέκοψε αποφασιστικά κάθε στιχουργική παράδοση.
Οι ραψωδίες του είναι ταυτόχρονα έπη και ύμνοι. Πολλοί ερμήνευσαν αυτή την ποίηση σαν μια προφητεία της καινούργιας εποχής της ανθρωπότητας, του αμερικανισμού, της δημοκρατίας των μαζών. Ο Αμερικανός δοκιμιογράφος και ποιητής Έμερσον (Ralph Waldo Emerson, 1803 – 1882) είχε προαισθανθεί το φαινόμενο Ουίτμαν όταν έγραφε:
Μάταια ψάχνω να βρω έναν ποιητή που ν’ ατενίζει με αρκετήν απλότητα και βάθος τη ζωή, στην εποχή μας και που να τολμάει να τραγουδήσει τη δική μας κοινωνία. Όταν ζούμε την ημέρα μας με θάρρος, δεν πρέπει να φοβόμαστε να την υμνούμε. Εμείς στην Αμερική δεν έχουμε ακόμα μια μεγαλοφυΐα που να έχει αναγνωρίσει της ασύγκριτης εποχής μας και που στο βαρβαρισμό και στον υλισμό της να διακρίνει τους ίδιους θεούς που ζουν στον Όμηρο, στον Μεσαίωνα και στον Καλβινισμό. Οι τράπεζες και τα δασμολόγια, οι εφημερίδες και οι εκλογές, οι μεθοδιστές και οι ενωτικοί, είναι πληκτικοί και ανόητοι μονάχα για τους πληκτικούς και ανόητους ανθρώπους. Στην πραγματικότητα όλα εδράζονται πάνω στα ίδια θαυμάσια θεμέλια, όπως και η Τροία και ο ναός των Δελφών. Η κοινωνία μας, οι λαϊκοί μας ρήτορες, και η πολιτική τους, οι ψαράδες, οι νέγροι και οι ερυθρόδερμοί μας, τα καράβια μας και οι χρεοκοπίες μας, η τόλμη των απατεώνων μας και η μιζέρια των ευπρεπών μας, το εμπόριο του Βορρά και οι φυτείες του Νότου, η κατάκτηση του Φαρ-Ουέστ, το Όρεγκον και το Τέξας, δεν ακόμα γίνει τραγούδι. Κι όμως στα μάτια μας η Αμερική είναι ένα ποίημα πελώριο σε έκταση και αίγλη και δε θα περιμένει ακόμα πολύ για να γίνει στίχος…
Και πραγματικά ο Έμερσον έζησε για ν’ ακούσει τους καταρράκτες των επικλήσεων του Ουίτμαν.
Ουώλτ Ουίτμαν, ένας κόσμος του Μανχάταν ο γιος,
ανήσυχος και σαρκικός και φιλήδονος που τρώει,
που πίνει και γεννοβολά
καθόλου αισθηματικός, κι οπού δε στέκεται
υπεράνω αντρών και γυναικών
ή ξέχωρα από δαύτους,
εξίσου ταπεινός όσο είναι και θρασύς.
Ξεβιδώστε τα λουκέτα από τις πόρτες!
Και τις ίδιες τις πόρτες ξεβιδώστε απ΄ τα πρεβάζια τους!
Όποιος υποτιμάει τον άλλον εμένα υποτιμάει
ό,τι κι αν γίνει κι ό,τι κι αν ειπωθεί
στερνά σε μένα στρέφεται…
Μέσ’ από μέναν η πνοή κυματιστά περνάει
κι όλο περνάει μέσ’ από τα ρεύματα
κ’ οι ενδείξεις.
Λαλώ τα αρχέγονα τα λόγια τα διαβατικά,
δίνω το σύνθημα της Δημοκρατίας.
Ορκίζομαι στο Θεό.
δε θα δεχόμουν ούτε τόσο-δα
από κάτι που δε θα μπόρειαν όλοι να ‘χουν
ισάξιο αντίβαρο απ’ αυτό.
Μέσ’ από με πλήθος βουβές διαβαίνουνε φωνές
φωνές από ατελεύτητες γενιές αιχμαλώτων και σκλάβων,
φωνές από αρρώστους κι από απελπισμένους,
κι από κλέφτες κι από νάνους…
Καταχνιά στον αέρα,
σκαθάρια που κυλούν ένα μπαλλάκι
από κοπριά.
Φωνές ξετσίπωτες
που εγώ τις λαγαρίζω
και τις δείχνω με άλλην όψη…*
Έτσι καταφάσκει στον εαυτό του και στο παν ο γενειοφόρος αυτός που μια φωτογραφία του, σε ηλικία 72 χρονώ, τον δείχνει σαν ένα πατριάρχη, που θυμίζει ένα τοτέμ, ζωώδες και ιερό. Αυτός ο άνθρωπος που κατέκτησε για την ποίηση μια ήπειρο, δεν αρκέστηκε να εμπλουτίσει τη λογοτεχνία της χώρας του με τις συναρπαστικές εικόνες των βουνών, των ποταμών, των τερατωδών πόλεων και εργοστασίων και της Βαβυλωνίας των φυλών. Προφήτευσε και ένα μέλλον για την ποίηση – την ποίηση των νέων μορφών. Την ποίηση, όμως, αυτή δεν μπόρεσε να την ολοκληρώσει, γιατί δεν ξεπηδάει από τις μάζες, αλλά είναι έργο εκείνων που κυριαρχούν πάνω τους… (Erwin Laaths, Παγκόσμιος Ιστορία της λογοτεχνίας, μετάφραση Σ. Πρωτοπαπά. Εκδ. Αρσενίδη 1963).
*Από τα “Φύλλα Χλόης”, μετάφραση Νίκου Προεστόπουλου.
ΠΗΓΗ TIMESNEWS
