“Ευρωπαϊκή θητεία”: Ο χορός των ίσκιων

• Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός

Δεν πάει άλλο με την καταστροφολογία που μας έχει καταπλακώσει. Ουφ! Βαρέθηκα. Βαρέθηκα να σιωπώ. Ωστόσο ακόμα υπάρχω. Είναι άλλωστε γνωστό πως ο άνθρωπος υπάρχει ακόμα κι όταν δεν μιλάει και είναι χωμένος στο καβούκι του. Κι έτσι που ήρθαν τα πράγματα για όλη την κοινωνία, βάλθηκα να διαβάσω όσα βιβλία περισσότερα μπορούσα. Όχι ότι δεν διάβαζα πάντα. Πάντα είχα μια καλή συνήθεια να διαβάζω τρία-τέσσερα βιβλία εναλλάξ για να ξεκουράζομαι.

Τα περισσότερα βιβλία που διάβασα τον τελευταίο καιρό, τα είχα διαβάσει παλιότερα σε ανύποπτο χρόνο. Και τώρα επανέρχονται στο νου σαν ίσκιοι και χορεύουν και με τσιγκλάνε. Την πρώτη φορά δεν υπήρχε έντονος ο κριτικός έλεγχος. Κι έμειναν μέσα μου πρόσωπα ξεκομμένα και φορτωμένα με εικόνες που άγγιζαν τον συναισθηματισμό μου. Άσχετοι μεταξύ τους ήρωες των αγαπημένων μου βιβλίων τώρα συνωθούνται στην έγνοια μου και μου ζητούν να επανασυνδέσουμε τη σχέση μας.

Δεν μπορώ να καταλάβω αν τούτη η εποχή με τον covid-19 προοιωνίζεται κάτι που δεν μπορούμε να φανταστούμε, αλλά είναι πολύ δυσάρεστο να μην ξέρεις τι σου ξημερώνει. Δεν ξέρεις αν πρέπει να ονειροπολήσεις, να σχεδιάσεις το μέλλον, να προγραμματίσεις τις δουλειές σου. Τα πάντα είναι στο φλου! Όταν η λοιμική του ναζιστικού ολοκληρωτισμού είχε σκεπάσει την Ευρώπη, οι άνθρωποι ονειρεύονταν, διότι πίστευαν ότι με τον αγώνα τους θα δουν καλύτερες μέρες. Ιδιαίτερα οι  νέοι. Οι μεγαλύτεροι έπλεαν στα πελάγη μιας θλίψης που δεν μπορούσαν ν’ αντιμετωπίσουν.

Θα πά τώρα στο βιβλίο που αναζήτησα στη βιβλιοθήκη και το βρήκα κυριολεκτικά καταχωνιασμένο. Μιλώ για την “Ευρωπαϊκή θητεία” του Romain Gary, ένα βιβλίο που το αγάπησα από την πρώτη στιγμή που το διάβασα – το 1972. Ο συγγραφέας, γεννημένος στη Ρωσία το 1914, έμεινε στη ρωσική πρωτεύουσα μέχρι τα εφτά του χρόνια και στη συνέχεια ακολούθησε τις οικογενειακές περιπέτειες. Πρώτος σταθμός για την οικογένειά του η Πολωνία και στη συνέχεια θα βρεθεί στη Νίκαια της Γαλλίας. εκεί ο 12χρονος Romain θα πάει σχολείο και θα σπουδάσει νομικά. Θα συνεχίσει σπουδές στο Παρίσι και στη Βαρσοβία. Το 1938 εισάγεται στη Γαλλική Σχολή Αεροπορίας και μετά την κατάληψη της Γαλλίας από τα χιτλερικά στρατεύματα, καταφεύγει στην Αγγλία και εντάσσεται στις δυνάμεις των Ελεύθερων Γάλλων. Υπηρετεί ως πιλότος, παίρνει μέρος στη Μάχη της Αγγλίας, συνεχίζει στο Τσαντ, στην Αβησσυνία, στη Συρία, παίρνει μέρος στην απόβαση της Νορμανδίας και το 1945 μπαίνει στο διπλωματικό σώμα. Τιμήθηκε για τη δράση του στις πολεμικές επιχειρήσεις.

Ο Romain Gary έγραψε την “Ευρωπαϊκή θητεία” κατά την τελευταία φάση του πολέμου, κι ενώ ακόμα υπηρετούσε στην αεροπορία. Τ βιβλίο έγινε δεκτό με ευμενή σχόλια, βραβεύτηκε κι ο συγγραφέας απόκτησε φήμη. Εννοείται πως είναι ένα έργο που κοσμεί τις σελίδες της παγκόσμιας αντιπολεμικής λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας παρακολουθεί τη δράση, τη ζωή και την ψυχολογία μιας ομάδας παρτιζάνων στην Πολωνία από το 1942 μέχρι την απελευθέρωση. Κυρίως φωτίζει τον κεντρικό ήρωα που είναι ο δεκατετράχρονος Γιάνεκ. Από τη στιγμή που ο Γιάνεκ ενσωματώνεται στην ομάδα, αποκτά μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα μια τεράστια εμπειρία ζωής, αφού στο τέλος έχει την αίσθηση ότι ξέρει τα πάντα. Είναι αλήθεια ότι τα δραματικά γεγονότα της περιόδου εκείνης τον έκαναν άντρα και τον φόρτωσαν με γνώση. Έμαθε την πείνα, το κρύο, τη μάχη, το θάνατο, τον έρωτα, την προδοσία, την αγάπη της ελευθερίας, το μεγαλείο και την αγριότητα του ανθρώπου, τη συναδέλφωση των λαών.

Αργά τη νύχτα ο Γιάνεκ πήρε το δρόμο του γυρισμού. Ο Ντομπράνσκι τον συνόδευε. Ο άνεμος φυσούσε μέσα στο δάσος και τα κλαδιά τραγουδούσαν. Ο Γιάνεκ άκουγε αυτό το θρόισμα ονειροπολώντας. Ήταν πρόθυμος να κουβεντιάσει για οτιδήποτε και με οποιονδήποτε, φτάνει να του κεντριζόταν κάπως η φαντασία. Το κρύο ήταν τσουχτερό, όπως είναι πάντα τις πρώτες νύχτες του χειμώνα.

“Σα να μυρίζει χιόνι” είπε ο Γιάνεκ.

“Δεν αποκλείεται. Μήπως βαρέθηκες απόψε;”

“Όχι”.

Για λίγα λεπτά ο Γιάνεκ βάδιζε σιωπηλός.

“Ελπίζω να μη με μετακινήσουν προτού τελειώσω το βιβλίο μου” είπε ο Ντομπράνσκι.

“Θα πρέπει να είναι πολύ δύσκολο το γράψιμο, σε τούτες τις συνθήκες”.

“Ω! όλα είναι δύσκολα σήμερα. Πάντως, είναι λιγότερο δύσκολο από το να μένεις στη ζωή, από το να διατηρείς την πίστη σου…”.

“Και τη θέμα έχει το βιβλίο σου;”

“Γράφω για τους ανθρώπους που υποφέρουν, που πολεμούνε, και συνδέονται μεταξύ τους”

“Και με τους Γερμανούς;”

Ο Ντομπράνσκι δεν απάντησε.

“Γιατί οι Γερμανοί μας φέρονται μ’ αυτό τον τρόπο;” ξαναρώτησε ο Γιάνεκ.

“Γιατί βρίσκονται σε αδιέξοδο. Άκουσες τι είπε ο Πεχ πριν από λίγο; Είπε πως οι άνθρωποι διηγούνται μεταξύ τους όμορφες ιστορίες, και ύστερα σκοτώνονται για τις ίδιες αυτές ιστορίες, γιατί φαντάζουνται πως έτσι ο μύθος γίνεται πραγματικότητα… Όμως και ο ίδιος μύθος βρίσκεται τώρα μπροστά σε αδιέξοδο. Πήρε, φαίνεται, τη μορφή του Κακού, και κατακυρίευσε τους Γερμανούς. Το Κακό πλανιέται παντού, από καταβολής κόσμου, γύρω από την ανθρωπότητα… Μόλις κοντοζυγώσει, μόλις τρυπώσει μέσα του, ο άνθρωπος γίνεται Γερμανός… ακόμα και αν πριν ήταν ένας καλός Πολωνός πατριώτης. Το ζήτημα είναι να ξέρεις αν οι άνθρωποι είναι γεννημένοι Γερμανοί ή όχι… αν τους συμβαίνει καμιά φορά να γίνονται Γερμανοί, δηλαδή να εξουσιάζονται από το Κακό. Αυτό το πρόβλημα προσπαθώ να τοποθετήσω στο βιβλίο μου. Δεν με ρωτάς τι τίτλο έχει;”

“Για πες μου”.

“Έχει τίτλο: Ευρωπαϊκή θητεία. Ο Τάντεκ Χμούρα με βοήθησε να τον βρω… Αυτός όμως του έδινε, όπως φαίνεται, ειρωνική σημασία… Γι’ αυτόν ευρωπαϊκή θητεία σημαίνει βόμβες, σφαγές, εκτελέσεις ομήρων, άνθρωποι υποχρεωμένοι να ζουν σε σπηλιές, όπως τα ζώα… Εγώ όμως αντιστρέφω  το νόημα. Ας λέει όποιος θέλει ότι η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η τιμή να είσαι άνθρωπος, όλα αυτά τέλος πάντων, είναι μόνο ένα παραμύθι γιαγιάς μας, μια ευχάριστη ιστορία που μας οδηγεί στην αλληλοεξόντωση. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν μερικές στιγμές στην ιστορία, μερικές στιγμές σαν αυτή που ζούμε τώρα, κατά τι οποίες αυτό που προστατεύει τον άνθρωπο από την απόγνωση, αυτό που του ενισχύει την πίστη και του παρατείνει τη ζωή, έχει ανάγκη από ένα καταφύγιο, από μια κρυψώνα. Το καταφύγιο αυτό μπορεί να είναι καμιά φορά μόνο ένα τραγούδι, ένα ποίημα, μια μουσική , ένα βιβλίο. ένα τέτοιο καταφύγιο λοιπόν θα ήθελα να γίνει το βιβλίο μου. Θα ήθελα να είναι ένα βιβλίο τόσο δυνατό ώστε όταν οι άνθρωποι θα το διαβάζουν, μετά τον πόλεμο, να βλέπουν ότι η προσωπικότητά τους διασώθηκε αμόλυντη, να καταλαβαίνουν ότι αναγκαστήκαμε βέβαια να ζήσουμε σαν ζώα, αλλά ότι κανείς δεν κατάφερε να μας οδηγήσει στην απόγνωση. δεν υπάρχει τέχνη της απελπισίας – απελπισία σημαίνει μόνο έλλειψη ταλέντου”.

Ένας λύκος ούρλιαξε, κάτω στους βάλτους…

Τα είπε όλα ο Romain Gary στη μετάφραση του αείμνηστου φίλου Κώστα Θεοφάνους. Μίλησε για τη θανάσιμη αρρώστια που εξαπέλυσε τότε ο ολοκληρωτισμός των Γερμανών. Και βασάνισε  ολόκληρη την Ευρώπη με σκοτωμούς και καταστροφές. Αλλά ο κόσμος κατάφερε να οργανώσει τη ζωή του. Όμως πιστεύω ότι ακόμα αγωνίζεται να αναστηλώσει τα εσωτερικά του ερείπια κι αυτό είναι ένα έργο πολύ δύσκολο. Επιδημία ήταν και ο ναζισμός. Μπορεί να πέρασε αλλά άφησε σημάδια ανεξάλειπτα. Σήμερα στην Ευρώπη ζούμε μια περίοδο ηθικής διαστροφής για την οποία τεράστια ευθύνη έχει ξανά η Γερμανία, όσο δυσάρεστο κι αν ακούγεται. Ξέρουμε πολύ καλά ότι ο κόσμος δεν διευθύνεται με το Ευαγγέλιο κι ότι υπάρχει ένας μυστικός και άγραφος κώδικας του κυβερνάν που εφαρμόζεται με συνέπεια πάντα από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Δυστυχώς ακόμη επιβάλλεται στον κόσμο μας η δύναμη του καταναγκασμού

ΠΗΓΗ TIMESNEWS

admin