ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ: Τούρκοι, Έλληνες και ξένοι πανεπιστημιακοί συνυπογράφουν κοινή επιστολή διαμαρτυρίας

Γνωστά ονόματα πανεπιστημιακών Ελληνικής καταγωγής αλλά και Τούρκοι Πολίτες, εντός και εκτός Τουρκίας, συνυπογράφουν κοινή επιστολή διαμαρτυρίας  για την μετατροπή σε Μουσουλμανικό Τέμενος του Ιερού Καθεδρικού Μητροπολιτικού Αυτοκρατορικού ναού, της Αγίας του Θεού Σοφίας. Ολόκληρο το κείμενο της επιστολής που απευθύνεται στον ΟΗΕ και τους ηγέτες των κρατών μελών του.

Σε ανοιχτή επιστολή τους, οι πανεπιστημιακοί Βυζαντινής και Οθωμανικής τέχνης και πολιτισμού αναφέρουν ότι δεν γράφουν για να διαμαρτυρηθούν για μια πράξη που δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί, αλλά «για να διευκρινίσουν ότι αισθάνονται αγωνία με βάση τις υπάρχουσες πληροφορίες.»

Η επιστολή συνεχίζει:

Κατά την άποψή μας, το κεντρικό ερώτημα δεν είναι «Θα έπρεπε η Αγία Σοφία να είναι μουσείο ή τζαμί;». Το κεντρικό ερώτημα είναι, μάλλον, «Πώς μπορούμε καλύτερα να φροντίσουμε την Αγία Σοφία;». Με άλλα λόγια, διαχωρίζουμε μεταξύ χρήσης και επιστασίας. Αγωνιούμε διότι η συνεχιζόμενη διαμάχη για τη χρήση εμποδίζει την ανάπτυξη μιας στρατηγικής για τη διαχείριση (του ναού) κατ’ αναλογία προς το βάρος των προκλήσεων: διατήρηση του ιστορικού κτιρίου και της ορατότητας των έργων τέχνης που αυτό περιέχει, από όλες τις ιστορικές περιόδους, Βυζαντινές και Οθωμανικές· υπεύθυνη διαχείριση του μαζικού τουρισμού· και προστασία του κτίσματος από σεισμό.

Από το 1453 ως το 1934, η Αγία Σοφία χρησιμοποιήθηκε ως δημόσιο τζαμί και διοικούνταν από ένα ευσεβές κληροδότημα (vakif). Μετά την ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας (1923), η δικαιοδοσία για τέτοια ιδρύματα πέρασε σε ένα νεοσύστατο υπουργείο της κυβέρνησης, τη Γενική Διεύθυνση Ιδρυμάτων. Η Αγία Σοφία συνέχισε να χρησιμοποιείται ως τζαμί καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920, αλλά, το 1931, συντηρητές άρχισαν να αποκαλύπτουν τα μωσαϊκά του εσωτερικού. Το θεαματικό αποτέλεσμα της δουλειάς τους έπεισε το Τουρκικό Υπουργικό Συμβούλιο (1934) να μεταφέρει τη δικαιοδοσία για το κτίσμα από τη Γενική Διεύθυνση Ιδρυμάτων στο Υπουργείο Παιδείας.

Αυτή η αλλαγή δικαιοδοσίας συνέπεσε με μια αλλαγή χρήσης, σύμφωνα με την οποία το κτίσμα δεν επιτρεπόταν να χρησιμοποιείται για λατρεία. Και η δικαιοδοσία και η χρήση, όμως, συνέχισαν να εξελίσσονται. Σήμερα, η Αγία Σοφία διοικείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, ως διοικητικού διαδόχου του Υπουργείου Παιδείας. Ταυτόχρονα, η χρήση του κτίσματος έχει επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει όλο και πιο ορατές εκφάνσεις μουσουλμανικής ευσέβειας. Από το 1991, έχει αποδοθεί ένας χώρος για μουσουλμανική προσευχή μέσα στο συγκρότημα. Από το 2016, η Αγία Σοφία λειτουργείται από έναν ιμάμη πλήρους ωραρίου, το κάλεσμα σε προσευχή ακούγεται από τους μιναρέδες και αναγνώσεις του Κορανίου και προσευχές λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό κατά τη διάρκεια του ετήσιου εορτασμού του Λαϋλάτ αλ-Καντρ (σ.τ.μ. επέτειος της πρώτης αποκάλυψης του Κορανίου στον προφήτη Μωάμεθ).

Έτσι, η Αγία Σοφία, τρόπον τινά, λειτουργεί σήμερα όχι μόνο ως μουσείο αλλά και ως τζαμί. Απ’ όσο γνωρίζουμε, η επέκταση της τελευταίας αυτής χρήσης δεν έχει επιφέρει βλάβη στο κτίσμα ή εμπόδια στην ορατότητα των έργων τέχνης του. Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού παραμένει ένας υπεύθυνος επιστάτης.

Την ίδια στιγμή, προσωπικότητες με επιρροή στην Τουρκία υποστηρίζουν εδώ και πολύ καιρό ότι η μεταφορά δικαιοδοσίας στο Υπουργείο ήταν αθέμιτη. Ισχυρίζονται ότι το Τουρκικό κράτος δεν είχε το δικαίωμα να ‘εκκοσμικεύσει’ την Αγία Σοφία το 1934, μιας και τα ευσεβή κληροδοτήματα είναι παντοτινά και απαραβίαστα. Κατά αυτήν την άποψη, ο νόμιμος διαχειριστής του κτίσματος είναι η Γενική Διεύθυνση Ιδρυμάτων.

Πρόσφατα, η Διεύθυνση αυτή έχει αποκτήσει τον έλεγχο κι άλλων Βυζαντινών μνημείων, τα οποία έχει ξανανοίξει στη μουσουλμανική λατρεία. Ένα εξέχον παράδειγμα είναι μια άλλη Αγία Σοφία, στην Τραπεζούντα της Μαύρης Θάλασσας, της οποίας η διαχείριση αμφισβητείται από το 2013. Μια προσπάθεια να ξανανοίξει το κτίσμα για μουσουλμανική λατρεία επέβαλε την εγκατάσταση μιας σειράς από παραπετάσματα για να καλυφθούν οι Βυζαντινές  νωπογραφίες. Λιγότερο γνωστή, αλλά με πιο μόνιμη ζημιά, ήταν η αναστήλωση που η Γενική Διεύθυνση Ιδρυμάτων ολοκλήρωσε στην Αγία Σοφία στη Βιζύη (Vize, Thrace) το 2006, η οποία κατάφερε ουσιαστικό πλήγμα στη δομή του ιστορικού κτιρίου.

Η αγωνία μας συνίσταται στο ότι η τωρινή διαμάχη, μέχρι τώρα απλά ένα «πόλεμος λόγων», θα μπορούσε να οδηγήσει σε μιαν αντίστοιχη τύχη την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη: ότι ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία θα καταστραφούν και ότι θα καλυφθούν έργα τέχνης.

Η Αγία Σοφία είναι υπερβολικά όμορφο μνημείο και εξαιρετικά πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο για να γίνει πιόνι τοπικών πολιτικών φιλοδοξιών. Διαδοχικές Βυζαντινές, Οθωμανικές και τουρκικές κυβερνήσεις το προστάτεψαν από τη φθορά του χρόνου, κι έτσι, διατήρησαν τη σπουδαιότητά του όχι μόνο για τις ίδιες αλλά και για τις μελλοντικές – συμπεριλαμβανομένων και των δικών μας. Αποτελεί θέμα ζωτικής σημασίας για εμάς, ως ερευνητές της Βυζαντινής και Οθωμανικής τέχνης και πολιτισμού, η τωρινή τουρκική κυβέρνηση να συνεχίσει αυτή την παράδοση υπεύθυνης επιστασίας.

Με εκτίμηση,

• Iman R. Abdulfattah, CUNY/NYU
• Evangelia Achladi, University of Bosphorus
• Eirini Afentoulidou, Austrian Academy of Sciences
• Elizabeth Agaiby, University of Divinity, Melbourne
• Panagiotis A. Agapitos, Max-Planck Institute, Frankfurt
• Suzanne Conklin Akbari, Institute for Advanced Study, Princeton, NJ
• Ladan Akbarnia, The San Diego Museum of Art
• Aslıhan Akışık, Wolfson College, University of Oxford
• Engin Akyürek, Koç Üniversitesi
• Nabil Al-Tikriti, University of Mary Washington
• Joseph Alchermes, Connecticut College
• Juan Antonio Álvarez-Pedrosa, Universidad Complutense Madrid
• Josep Amengual i Batle, Biblioteca Balear, Mallorca
• Yasmine Amory, Ghent University
• Benjamin Anderson, Cornell University
• Spyridon Antonopoulos, City University London
• Achim Arbeiter, Georg-August-Universität, Göttingen
• Nisa Ari, University of Houston
• Tülay Artan, Sabancı University
• Annika Asp, University of Birmingham
• Kameliya Atanasova, Washington and Lee University
• Marie-France Auzépy, Université Paris 8
• Levon Avdoyan, The Library of Congress
• Michele Bacci, Universität Freiburg
• Heather A. Badamo, University of California, Santa Barbara
• Jennifer Ball, City University of New York
• Thomas M. Banchich, Canisius College, Buffalo
• Charles Barber, Princeton University
• Karen Barkey, University of California, Berkeley
• Darius Baronas, Lithuanian Institute of History, Vilnius
• Omniya Abdel Barr, Victoria and Albert Museum
• Sarah Bassett, Indiana University
• Mustafa Batman, Bogazici University
• Franco Benucci, Università di Padova
• Floris Bernard, Ghent University
• Ioanna Bitha, Research Centre for Byzantine and Post-Byzantine Art, Academy of Athens
• Marie-Hélène Blanchet, CNRS (Paris)
• Louise Blanke, University of Edinburgh
• Patricia Blessing, Princeton University
• Elizabeth S. Bolman, Case Western Reserve University
• Marina Bordne, Heidelberg University
• Antje Bosselmann-Ruickbie, Justus-Liebig-Universität, Gießen
• Anne Boud’hors, Centre national de la recherche scientifique
• Emmanuel C. Bourbouhakis, Princeton University
• Ra’anan Boustan, Princeton University
• Grigor Boykov, Austrian Academy of Sciences
• Wolfram Brandes, Akademie der Wissenschaften zu Göttingen
• Sarah T. Brooks, James Madison University
• Nedim Buyukyuksel, École des hautes études en sciences sociales, Paris
• Suna Çağaptay, University of Cambridge and Bahçeşehir University
• Claude Calame, Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Paris
• Averil Cameron, University of Oxford
• Merih Danali Cantarella, Wake Forest University
• Giancarlo Casale, European University Institute
• Sinem Casale, University of Minnesota
• Marica Cassis, University of Calgary
• Manuel Antonio Castiñeiras González, Universitat Autònoma de Barcelona
• Annemarie Weyl Carr, Southern Methodist University
• Jean-Michel Carrié, EHESS Paris
• Anne-Laurence Caudano, University of Winnipeg
• Reinhart Ceulemans, KU Leuven
• Antonia Gatward Cevizli, Sotheby’s Institute of Art, London
• Angelos Chaniotis, Institute for Advanced Study, Princeton
• Sotirios Charalampous, Ministry of Culture and Sports, Greece
• Michail Chatzidakis, Humboldt University, Berlin
• Nina Chichinadze, Ilia State University, Tbilisi
• Mehreen Chida-Razvi, SOAS, University of London
• Christina Christoforatou, Baruch College, City University of New York
• Juan Signes Codoñer, University of Valladolid
• Barbara Crostini, Uppsala University
• James Crow, University of Edinburgh
• Jon C. Cubas Díaz, Georg-August-Universität, Göttingen
• Anthony Cutler, Pennsylvania State University
• Vladimir Cvetkovic, University of Belgrade
• Beatrice Daskas, Ca’ Foscari University, Venice
• Manuela De Giorgi, Università del Salento
• Aitor Fernández Delgado, Universidad de Alcalá
• Ceren Demirton, Philipps University, Marburg
• Kristoffel Demoen, Ghent University, Belgium
• Nathan S. Dennis, University of San Francisco
• Michael Dermitzakis, National and Kapodistrian University of Athens
• Fahri Dikkaya, TED University, Ankara
• Stefanos Dimitriadis, Westfälische Wilhelms-Universität, Münster
• Heidemarie Doganalp-Votzi, University of Vienna
• Eugenia Drakopoulou, National Hellenic Research Foundation
• Anastasia Drandaki, National and Kapodistrian University of Athens
• Ivan Drpić, University of Pennsylvania
• John M. Duffy, Harvard University
• Antony Eastmond, Courtauld Institute of Art, University of London
• Asa Eger, University of North Carolina at Greensboro
• Susanna Elm, University of California, Berkeley
• Ayse Ercan, Columbia University
• Osman Erden, Mimar Sinan Fine Arts University
• Uffe Holmsgaard Eriksen, University of Southern Denmark
• Olga Etinhof, Russian State University for the Humanities
• Rebecca Stephens Falcasantos, Amherst College
• Vera von Falkenhausen, Università degli Studi di Roma “Tor Vergata”
• Mary Farag, Princeton Theological Seminary
• Antonio Enrico Felle, Università degli Studi di Bari “Aldo Moro”
• Carla Varela Fernandes, Universidade Nova de Lisboa
• Elizabeth Fisher, George Washington University
• Ivan Foletti, Masaryk University
• Christian Förstel, Bibliothèque nationale de France
• Vicky Foskolou, University of Crete
• Georgia Frank, Colgate University
• Peter Frankopan, University of Oxford
• Stig Frøyshov, University of Oslo
• Miguel Gallés, Universitat Autònoma de Barcelona
• Fani Gargova, University of Vienna
• Niels Gaul, University of Edinburgh
• Anđela Gavrilović, University of Belgrade
• Maria Gerolymatou, National Hellenic Research Foundation
• Sharon Gerstel, University of California, Los Angeles
• Elina Gertsman, Case Western Reserve University
• Ludovico V. Geymonat, Louisiana State University
• Nicolae Gheorghita, National University of Music, Bucharest
• Federica Gigante, University of Oxford
• Adam Goldwyn, North Dakota State University
• Rachel Goshgarian, Lafayette College
• Rossitsa Gradeva, American University in Bulgaria
• Susan L. Graham, Saint Peter’s University
• Olga Gratziou, University of Crete
• Geoffrey Greatrex, University of Ottawa
• Jean-Pierre Grélois, chercheur indépendant
• Marc De Groote, Ghent University
• Heather Grossman, University of Illinois Urbana-Champaign
• Christiane Gruber, University of Michigan
• Encarnación Motos Guirao, Universidad de Granada
• Maria Hadjipavlou, University of Cyprus
• John F. Haldon, Princeton University
• Nikifor Haralampiev, National Academy of Art, Sofia
• Stefan Harkov, University of Shumen
• Rabia Harmansah, University of Cologne
• Susan Ashbrook Harvey, Brown University
• Ayşe Henry, Bilkent University
• Judith Herrin, King’s College London
• Ernest Marcos Hierro, Universitat de Barcelona
• Cecily Hilsdale, McGill University
• Martin Hinterberger, University of Cyprus
• Frederic Hitzel, CNRS-EHESS, Paris
• Paavo Hohti, University of Helsinki
• Renata Holod, University of Pennsylvania
• Brad Hostetler, Kenyon College
• Etienne Hubert, Ecole des hautes études en sciences sociales, Paris
• Anna Maria Ieraci Bio, Università degli Studi di Napoli Federico II
• Zeynep Inankur, Mimar Sinan Fine Arts University
• Sergey Ivanov, Russian National Research University – Higher School of Economics
• Hugh Jeffery, University of Edinburgh
• Elizabeth M. Jeffreys, University of Oxford
• Kaelin Jewell, The Barnes Foundation
• Mark J. Johnson, Brigham Young University
• Catherine Jolivet-Lévy, École Pratique des Hautes Études, Paris
• Jacqueline Jung, Yale University
• Nikolas P. Kakkoufa, Columbia University
• Veronica Kalas, independent scholar, USA
• Ioli Kalavrezou, Harvard University
• Gül Kale, Carleton University, Canada
• Kevin Kalish, Bridgewater State University
• Sophia Kalopissi-Verti, National and Kapodistrian University of Athens
• Ceyda Karamursel, SOAS, University of London
• Romanos Karanos, Holy Cross Greek Orthodox School of Theology
• Anna Kartsonis, University of Washington
• Armen Kazaryan, Research Institute of the Theory and History of Architecture and Urban Planning, Moscow
• Bente Kiilerich, University of Bergen
• Young Richard Kim, University of Illinois, Chicago
• Dale Kinney, Bryn Mawr College
• Holger A. Klein, Columbia University
• Tia Kolbaba, Rutgers University
• Athina Kolia-Dermitzaki, National and Kapodastrian University of Athens
• Elias Kolovos, University of Crete
• Fotini Kondyli, University of Virginia
• Kader Konuk, Universität Duisburg-Essen
• Elif Koparal, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
• Yavuz Köse, University of Vienna
• Dickran Kouymjian, California State University, Fresno
• Dimitrios Krallis, Simon Fraser University
• Klaus Kreiser, Otto-Friedrich-Universität, Bamberg
• Carol H. Krinsky, New York University
• Derek Krueger, University of North Carolina at Greensboro
• Harun Küçük, University of Pennsylvania
• Demetrios Kyritses, University of Crete
• Andrea Olsen Lam, Pepperdine University
• Anaïs Lamesa, DIM Matériaux anciens et patrimoniaux/CNRS
• Maximilian Lau, Hitotsubashi University, Tokyo
• Marc Lauxtermann, University of Oxford
• Mariana Lazar, National Museum Controceni, Romania
• Stavros Lazaris, CNRS
• Sean Leatherbury, University College Dublin
• Jacqueline Leclercq-Marx, Université Libre de Bruxelles
• Florin Leonte, Palacký University of Olomouc
• Juan Lewis, University of Edinburgh
• Alexei Lidov, Lomonosov Moscow State University and Russian Academy of Arts
• Alexander Lifshits, National Research University “Higher School of Economics,” Moscow
• Alexander Lingas, City University of London
• Santo Lucà, Università degli Studi di Roma “Tor Vergata”
• Byron MacDougall, Brown University
• Christopher MacEvitt, Dartmouth College
• Carlos Machado, University of St Andrews
• Jacek Maj, Collegium Artium
• George P. Majeska, University of Maryland
• George Manginis, Benaki Museum
• Maria Rosaria Marchionibus, Università degli Studi di Napoli L’Orientale
• Przemysław Marciniak, University of Silesia in Katowice
• Moysés Marcos, California State University, Northridge
• Sergei Mariev, LMU Munich and JGU Mainz
• Vasileios Marinis, Yale University
• Dragoljub Marjanović, University of Belgrade
• Athanasios Markopoulos, University of Athens
• Miodrag Marković, University of Belgrade
• Elizabeth Marlowe, Colgate University
• Inmaculada Pérez Martín, Consejo superior de investigaciones científicas
• Maria Mavroudi, University of California, Berkeley
• Renaat Meesters, Ghent University / KU Leuven
• Julie Meisami, University of Oxford
• Andrew Mellas, St Andrew’s Theological College, Sydney
• Mati Meyer, Open University of Israel
• Leslee Michelsen, Doris Duke Foundation for Islamic Art
• Bojan Miljković, Serbian Academy of Arts and Sciences
• Elka Mircheva, Bulgarian Academy of Sciences
• John Mitchell, University of East Anglia
• Mihail Mitrea, Newcastle University
• Marie-Elisabeth Mitsou, EHESS
• Elissaveta Moussakova, Bulgarian Academy of Sciences
• Emmanuel Moutafov, Bulgarian Academy of Sciences
• Krassimira Moutafova, St. Cyril and St. Methodius University of Veliko Tarnovo, Bulgaria
• Mikael Muehlbauer, Columbia University
• Stelyios Muksuris, Byzantine Catholic Seminary, Pittsburgh
• Stephennie Mulder, The University of Texas at Austin
• Margaret Mullett, Queen’s University Belfast
• Elisabeta Negrău, “G. Oprescu” Art History Institute, Bucharest
• Robert S. Nelson, Yale University
• Elisabetta Neri, UMR Orient&Méditerranée-Paris
• Christoph K. Neumann, Ludwig-Maximilians-Universität, Munich
• Emily Neumeier, Temple University
• Leonora Neville, University of Wisconsin Madison
• Galit Noga-Banai, Hebrew University of Jerusalem
• William North, Carleton College
• Paweł Nowakowski, University of Warsaw
• Paolo Odorico, Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales — Paris
• Gokce Dervisoglu Okandan, Istanbul Bilgi University
• Javier Ortolá Salas, Universidad de Cádiz
• Victor Ostapchuk, University of Toronto
• Robert G. Ousterhout, University of Pennsylvania
• Agnès Ouzounian, INALCO (Paris)
• Nilay Ozlu, University of Oxford / Altinbas University
• Valentino Pace, Università di Udine
• Georgios Pallis, National and Kapodistrian University of Athens
• Pagona Papadopoulou, Aristotle University of Thessaloniki
• Stratis Papaioannou, University of Crete
• Amy Papalexandrou, University of Texas, Austin
• Nassos Papalexandrou, University of Texas, Austin
• Maria Parani, University of Cyprus
• Andrea Paribeni, University of Urbino Carlo Bo
• Laura E. Parodi, Università degli Studi di Genova
• Elena Paskaleva, Leiden University
• Silvia Pedone, Accademia Nazionale dei Lincei
• Glenn Peers, Syracuse University
• Bissera V. Pentcheva, Stanford University
• Arseniy Petrov, Russian State University for the Humanities
• Konrad Petrovszky, Austrian Academy of Sciences
• Amanda Phillips, University of Virginia
• Robert Pichler, Austrian Academy of Sciences
• Jordan Pickett, University of Georgia
• Aleksandr Preobrazhensky, Lomonosov Moscow State University
• Chryssa Ranoutsaki, Ludwig-Maximilians-Universität, Munich
• Konstantinos Raptis, Ephorate of Antiquities, Thessaloniki
• Andi Rembeci, University of Tirana
• Andreas Rhoby, Austrian Academy of Sciences
• Lutz Rickelt, Ikonen-Museum Recklinghausen
• Meredith Riedel, Duke University
• Alexandre Roberts, University of Southern California
• Serena Romano, University of Lausanne
• Maria Alessia Rossi, Index of Medieval Art, Princeton University
• Susana Ruiz, Tecnológico de Monterrey (México)
• James Ryan, New York University
• Adam Sabra, University of California, Santa Barbara
• Georgios Salakidis, Democritus University of Thrace
• Catherine Saliou, Université Paris 8/École Pratique des Hautes Études, PSL
• Jaime Vizcaíno Sánchez, Universidad de Murcia
• Paula Caballero Sánchez, Universidad de Málaga
• Joseph E. Sanzo, Università Ca’ Foscari, Venice
• Peter Sarris, University of Cambridge
• Oliver Jens Schmitt, University of Vienna
• Ellen C. Schwartz, Eastern Michigan University
• Mira Xenia Schwerda, Harvard University
• Tamara Sears, Rutgers University, New Brunswick
• Lara Sels, KU Leuven
• Athanasios Semoglou, Aristotle University of Thessaloniki
• Tunç Şen, Columbia University
• Nancy P. Ševčenko, independent scholar, USA
• Wendy Shaw, Freie Univeristät Berlin
• Jonathan Shea, Dumbarton Oaks Research Library and Collection
• Petr Shuvalov, St. Petersburg State University
• Irene Simantoni, Université Libre de Bruxelles
• Nino Simonishvili, independent scholar, Georgia
• James Skedros, Holy Cross Greek Orthodox School of Theology
• Dimitrios Skrekas, University of Oxford
• Engelina Smirnova, Lomonosov Moscow State University
• Sharon C. Smith, Arizona State University
• Svetlana Smolčić Makuljević, Metropolitan University Belgrade
• Kostis Smyrlis, National Hellenic Research Foundation
• Pushkar Sohoni, Indian Institute of Science Education and Research
• Foteini Spingou, University of Edinburgh
• Dimitris Stamatopoulos, University of Macedonia
• Tatjana Starodubcev, University of Novi Sad
• Christos Stavrakos, University of Ioannina
• Yannis Stouraitis, University of Edinburgh
• Fabian Stroth, Albert-Ludwigs-Universität Freiburg
• Alice Isabella Sullivan, University of Michigan
• Yasser Tabbaa, retired professor
• Alice-Mary Talbot, Dumbarton Oaks Research Library and Collection
• Michael Talbot, University of Greenwich
• Tuğba Tanyeri-Erdemir, University of Pittsburgh
• Rabun Taylor, University of Texas, Austin
• Allie Terry-Fritsch, Bowling Green State University
• Natalia Teteriatnikov, independent scholar, USA
• Baki Tezcan, University of California, Davis
• Irakli Tezelashvili, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University
• Haris Theodorelis-Rigas, Koç University
• Anne Tihon, Université catholique de Louvain, Louvain-la-Neuve, Belgium
• Galina Tirnanić, Oakland University
• Jesse W. Torgerson, Wesleyan University
• Hjalmar Torp, University of Oslo
• Ida Toth, University of Oxford
• Giovanni Travagliato, Università degli Studi di Palermo
• Warren Treadgold, Saint Louis University
• Ionut-Alexandru Tudorie, St Vladimir’s Orthodox Theological Seminary
• Vessela Valiavitcharska, University of Maryland
• Günder Varinlioğlu, Mimar Sinan Fine Arts University
• Nükhet Varlık, Rutgers University
• Manolis G. Varvounis, Democritus University of Thrace
• Maria Vassilaki, University of Thessaly
• Myrto Veikou, Uppsala University
• Manuel Vial-Dumas, University of Girona, Spain
• Marina Vicelja, University of Rijeka, Croatia
• Tim Vivian, California State University, Bakersfield
• Dragan Vojvodić, University of Belgrade
• Oleg Voskoboynikov, National Research University, Moscow
• Branka Vranešević, University of Belgrade
• Milan Vukašinović, Uppsala University
• Lauren Wainwright, University of Birmingham
• Alicia Walker, Bryn Mawr College
• Annabel Wharton, Duke University
• Elizabeth Williams, Dumbarton Oaks Research Library and Collection
• Robert Wiśniewski, Uniwersytet Warszawski
• Ethel Sara Wolper, University of New Hampshire
• Warren T. Woodfin, Queens College, City University of New York
• Diana Gilliland Wright, independent scholar, Washington, DC
• Maria Xanthou, Harvard University
• Ann Marie Yasin, University of Southern California
• Ayşin Yoltar, Brooklyn Museum
• Nikos Zagklas, University of Vienna
• Anna Zakharova, Lomonosov Moscow State University
• Zeido Zeido, Brandenburg University of Technology

Πρωτότυπο κείμενο: https://neaproini.us/2020/07/19/agia-sofia-perissoteroi-apo-300-panepistimiakoi-apo-olokliro-ton-kosmo-synypografoyn-koini-epistoli-diamartyrias/

Μετάφραση: Μ.Δ.

ΠΗΓΗ TIMESNEWS

admin